ekskursii.by

Беларускі экскурсійны партал

Камянецкая (Белая) вежа

Замовіць экскурсію

Тып: Вежы, брамы Стыль: готыка Дата падставы: 1 стагоддзе Статус: Міжнароднага значэння Рэспубліка Беларусь, Брэсцкая вобл., г. Камянец, на узгорку каля р. Лясная

Камянецкая вежа размяшчаецца на высокім узгорку побач з паўнаводнай калісьці ракой Лясной. На 30 метраў узвышаецца велічны будынак. Каранаваныя прастакутнымі зубцамі магутныя сцены надаюць Вежы падабенства вялікай шахматнай постаці - ладдзі. Ніжэй зубцоў праглядаецца выкладзеная чырвонай цэглай стужка стараславянскага ўзору. Іншыя дэкаратыўныя і канструктыўныя элементы носяць адбітак ранняй готыкі і раманскай архітэктуры.

Будынкі тыпу Камянецкай вежы называюць данжонами. Данжон - гэта галоўная вежа феадальнага замка, якая служыла месцам апошняй абароны і хованкай пры нападзе ворага. Мела памяшканні для жылля і запасаў правіянта. Яна стаяла асобна ад іншых замкавых будынкаў і была разлічана на кругавы абстрэл ворагаў. Такія Вежы характэрны для сярэднявечнай еўрапейскай ваеннай архітэктуры. У Х стагодзі яны распаўсюдзіліся на паўночных і заходніх землях Еўропы, у XIII - у Польшчы, Вугоршчыны, Чэхіі, Прыбалтыцы. З'явіліся донжоны і на тэрыторыі сучаснай Беларусі - у Гродне, Брэсце, Тураве, Наваградку, Камянцы, Полацку. Да нашых дзён захаваўся адзін - Камянецкі.

Будаўніцтва донжонаў было абумоўлена зменай тактычных прыёмаў нападу і абароны. Пры штурме пачалі ўжывацца адмысловыя прыстасаванні: рвы завальваліся звязкамі галін, для ўздыму на сцены выкарыстоўваліся лёгкія прыстаўныя ўсходы. Але галоўным дасягненнем сярэднявечных захопнікаў з'явілася вынаходства каменякідных машын велізарнай разбуральнай сілы. Яны кідалі камяні, ”якія чатыром чалавекам пад сілу падняць”, і, што немалаважна, усталёўваліся на адлегласці 100 - 150 метраў ад сцен аблогавага горада. Калі раней стральба з гарадскіх сцен не дазваляла наблізіцца да іх усутыч, то каменямёты далі магчымасць яе паралізаваць. Досыць было ўдарамі камянёў разбіць які-небудзь участак сцяны - і абаронцы гублялі прычыненне. Затым гэты ўчастак абстрэльваўся з лукаў, душачы апошнюю абарону, пасля чаго паспяховае пераадоленне сцяны было забяспечана. Такім стаў асноўны прынцып штурму, і старыя тыпы крэпасцяў паступова страцілі сваё першапачатковае значэнне.

Вось тады і паўсталі каменныя і цагляныя донжоны як цэнтры абароны крэпасцяў. Яны давалі магчымасць абаронцам весткі прыцэльную стральбу з лукаў і самастрэлаў, забяспечваючы далёкі абстрэл велізарных тэрыторый, былі практычна непрыступнымі для аблогавай тэхнікі таго часу.

У XIII у. значная частка сучаснай Брэсцкай вобласці пад назвай зямлі Берасцейскія, прыналежала галіцка-валынскім князям. Яна клінам уразалася паміж Мазавіяй з аднаго боку, Чорнай Руссю і Літвой - з іншай і была слаба злучана з Валынню, адлучаная ад яе балотамі і лясамі па верхняй Прыпяці і Муховцу. Горад Бярэсце меў вызначаную самастойнасць і развіваўся як гандлёвы і рамесны цэнтр. Побач праходзілі важныя гандлёвыя і ваенна-стратэгічныя шляхі, што абумовіла будаўніцтва драўлянага замка і ўмацаванні для абароны караванаў. За правоз тавара тут бралі мыту.

За валоданне Берасцейскай зямлёй ваяўнічыя суседзі ўвесь час вялі спрэчку коштам вялікіх ахвяр.

Напачатку стагоддзя на прибугскія землі і Бярэсце прэтэндавалі польскія князі Конрад Мазавецки і Лёшка Кракаўскі. Яны нават часова захапілі іх, але пад ціскам мясцовага насельніцтва змушаны былі адступіць. Неўзабаве часткай тэрыторый з горадам Драгічынам завалодалі рыцары Добжынскага ордэна. У 1237 г. іх разбіў і прагнаў галіцка-валынскі князь Данііл Раманавіч. У 1240 г. сюды дакацілася мангола-татарская лавіна. Няпрошаных госцяў хлебам-соллю не сустракалі. Пра гэта сведчыць Iпацьеўскі летапіс.

”Даниловы же со братом пришедшу ко Берестью, и не возмогоста ити в поле, смрада ради множьства избьеных”. Пра захоп ці разбурэнне горада летапісец не згадвае. А ўсе ж вялікія гарады Галіцка-валынскага княства ў 1240-1241 гг. мангола-татары ўзялі штурмам. Поспеху заваёўнікаў садзейнічала не толькі колькасную перавагу, але і добра распрацаваная тактыка штурму і выкарыстанне мноства каменямётаў. Цяжкі быў урок, але ён не прайшоў дарма. Нягледзячы на тое, што захопнікі прымушалі насельніцтва гарадоў знішчаць усе ўмацаванні, у аддаленых раёнах княства разбуранае аднаўлялася і нават будаваліся новыя гарады.

Вось так аднойчы князь Уладзімір Васільковіч, задумаў умацаваць паўночную мяжу Берасцейскай зямлі. Па яго загадзе дасведчаны ў будаўніцтве муж Алекса, які яшчэ пры бацьку Ўладзіміра ”многы городы рубя”, адправіўся за багністую Прыпяць і Мухавец на пошукі месца для новага селішча. З мясцовымі жыхарамі ён прайшоў на вёслах угару па рацэ Лясной і знайшоў стромкі бераг з узвышэннем непадалёк. Пасля гэтага здаволены градаруб вярнуўся да князя. Уладзімір Васільковіч са світай і баярамі адправіўся на агляд таго месца і ўхваліў выбар Алексы.

Па хуткім часе ўзгорак ажывіўся, напоўніўся галасамі людзей, якія высякалі дрэвы, будавалі жыллё, умацаванні, капалі абарончыя равы, насыпалі валы. Над Лясной вырас горад, пацясніў магутных зубраў і іншых дзікіх звяроў. А па хуткім часе, над пушчанскімі абшарамі, увітымі звілістай стужкай ракі, ганарліва ўзвысілася Вежа. Дакладнай даты яе ўзнікнення не захавалася. Але ў Іпацьеўскім летапісу пад 1276 годам запісана: ”И улюби место то над берегомъ рекы Лысны и отереби е и потомъ сруби на немъ городъ и нарче имя ему Каменець зане быс земля камена”. Згадванне пра Вежу сустракаецца ў ”посмертном похвальном слове” князю Ўладзіміру Васільковічу. Яно датавана 1289 г. Выслаўляючы дзяржаўныя заслугі гаспадара і яго адмысловыя заслугі, летапісец распавядае: ”Князь же Володимеръ въ княжении своем многы городы зруби по отци своем. Зруби Берестий. И за Берестиемь зруби город на пустом месте нарицаемем Лестне, и нареч имя ему Каменець, зане быс камена земля. Създаж въ нем столпъ каменъ... подобенъ удивлению всем зрящим нань...

Драўляныя ўмацаванні горада былі з трох бакоў акружаны земляным валам і абарончым ровам, а з чацвёртага іх надзейна ахоўвала рака. У цэнтры знаходзілася Вежа-данжон - аснова абароны. Таўшчыня яе сцен - да 2,5 метраў. Паспрабуй, прабі іх каменем! Ды і ўсталяваць штурмавую тэхніку на адлегласці яго налёту было нялёгка. Змесцаваная на вышыні 30 метраў баявая пляцоўка затулялася 14 прастакутнымі зубцамі і дазваляла весці прыцэльную стральбу па ворагу. Каб лепш назіраць за ім падчас інтэнсіўнага абстрэлу, у зубцах ёсць шчыліны (байніцы). Вежа стаіць на падмурку з палявых камянёў. Знешні дыяметр падмурка дасягае 16 метраў, вышыня - больш двух метраў. Сцяна нулявога паверху мае вышыню 2,4 метра, знадворку абкладзена цэглай, з сярэдзіны - палявым каменем.

У Вежы захаваліся гнёзды ад драўляных бэлек перакрыццяў, што дзялілі яе на пяць ярусаў. Кожны з іх мае байніцы: першы - 2, другі і трэці - па 3, чацвёрты - 2, пяты - 4. Байніцы чатырох ніжніх ярусаў пашыраюцца ў сярэдзіне і зверху сканчаюцца аркамі. У адрозненне ад іх байніцы пятага яруса пашыраюцца і ў сярэдзіну, і надвор. Форма іх спічастая. Паміж гэтымі байніцамі мясцуюцца чатыры плоскія нішы, якія тынкавалі і бялілі.

У чацвёртым ярусе з боку ракі бачны вялікі спічасты праём, пад ім - адтуліна ад кансольных бэлек, на якіх у мінулым трымаўся балкон. Над пятым ярусам яшчэ захаваліся рэшткі цаглянага купальнага збору на патоўшчаных рэбрах - нервурах. Яны заканчваюцца ўнізе невялікім кранштэйнамі і вузкім паяском, што праходзіць вакол сцяны будынка. Там жа, каля скляпення, знаходзяцца чатыры нішы для сцёку вады.

У свой час усе пяць ярусаў былі злучаны паміж сабой драўлянымі лесвіцамі. Яшчэ адны лесвіца, цагляная, схавана ў таўшчыні сцяны. Яна вядзе з пятага яруса на баявую пляцоўку і асвятляецца дзвюма невялікімі вокнамі. Агульная плошча паверхаў пераўзыходзіла 300 квадратных метраў. На такім пляцы магло змясціцца і актыўна ўдзельнічаць у абароне вялікая колькасць людзей.

Звернем ўвагу на старажытны мур, які ўжываўся пры будаўніцтве Вежы. Для яго характэрна чаргаванне ў кожным шэрагу двух лажкоў і аднаго тычка. Гэты найболей старажытны ў Еўропе спосаб завецца вендскім. Паўстаў ён у Ламбардыі ў канцы XII у., а затым распаўсюдзіўся ў Нямеччыне, Польшчы, Лівоніі. Камянецкая вежа - першы вядомы будынак XIII у. на тэрыторыі Беларусі, што складзена ”па-вендски” і мае расшыўку швоў.

Камянецкую Вежу нярэдка завуць Белай. Павялося гэта з лёгкай рукі краязнаўцаў XIX у., якія хібна лічылі, што ў старажытнасці донжон бялілі. Па істоце ж Камянецкая вежа ніколі белай не была. Бяліліся толькі нішы, што мясцуюцца на ўзроўні пятага яруса. Праўдзівы колер абумоўлены колерам цэглы - цёмна-чырвоны і жоўты. Старажытныя майстры па адной грані волкай цэглы праводзілі пальцамі і пакідалі на ёй падоўжныя разоры і, звалася гэта ”пальчаткай”. Мяркуецца, што гэтыя разоры рабіліся для лепшай трываласці мура.

Пры муры Камянецкай вежы выкарыстоўваліся і профільная цэгла вялікіх памераў, але толькі для дэкаратыўных элементаў. Было іх не так шмат. Вобраз Вежы, як і большасць сучасных ёй ахоўных будынкаў, просты і лаканічны. Выцягнутыя ўгару формы круглай у плане Вежы трохі ўпрыгожаны спічастымі праёмамі і вокнамі з трохлопасцевым завяршэннем, архівольтам (вонкавым апраўленнем) спічастага праёму на ўзроўні чацвёртага яруса, нярвюрным зборам на ”гірках”. Усе гэтыя элементы ўласцівыя для гатычнай архітэктуры. Дэталі тонка пазначаны разам з паўкруглымі аркамі ніш і байніц, што носяць сляды больш ранняй раманскай архітэктуры. Завяршае Вежу дэкаратыўная паласа з чатырох шэрагаў цэглы, што пастаўлены пад кутом да паверхні фасада. Старажытнаславянскі арнамент падкрэслівае спрадвечнасць мясцовых будаўнічых традыцый.

...У XIV ст.. тэрытарыяльныя сутычкі народаў працягваліся яшчэ з большай настойлівасцю. У 1319 г. князь Гедымін завалодаў Бярэсцем, а пазней да Вялікага княства Літоўскаму адышла ўся Берасцейская зямля. У 40-ых гадах XIV ст. у баявы паход выступіла войска польскага караля Казіміра III. Яно захапіла Львоў, Галіч, Уладзімір Валынскі, Бярэсце, Камянец і іншыя гарады. Але, у пісьмовых крыніцах таго часу не сустракаецца звестак пра тое, што Камянецкая вежа была ўзята штурмам. Зменны ваенны поспех прымусіў Казіміра III пакінуць вялікую частку сваіх новых заваёў. Па трактаце 1366 г. ён зрокся ад правоў і на Бярэсце, Драгічын, Млынар, Бельск, Кобрын, Камянец у карысць Вялікага княства Літоўскага.

Прайшло зусім трохі часу, і знайшліся новыя прэтэндэнты на шматпакутную зямлю. У 1373 г. Камянец руйнуюць тэўтонцы. Праз два гады Тэадор фон Эльнер уварваўся сюды з рыцарамі праз цяжкапраходную Белавежскую пушчу. Ён жа ўзначаліў яшчэ адзін паход на Берасцейскую зямлю - у 1379 г. Ізноў крыжакі руйнуюць гэты край, забіраюць у палон нямала людзей. Але і гэтым разам старажытныя летапісы нічога не кажуць пра тое, што Камянецкую вежу захапіў вораг. Чарговымі ахвярамі адзначаны год 1383-і. Камянец апынуўся ў руках польскага князя Януша Мазавецкага. Прыблізна праз год у горад увайшлі пасля тыднёвай аблогі ваяры вялікага князя літоўскага Ягайла.

Нарэшце ваяўнічыя суседзі вырашылі сур'ёзна падумаць пра тое, як аб'яднаць свае высілкі для барацьбы з войскамі Тэўтонскага ордэна. У 1385 г. унія Вялікага княства Літоўскага і Польшчы злучыла іх сілы супраць крыжакоў. Ягайла абавязваецца ”на вечные часы присоединить свои земли, литовские и русские к короне Польской”. Беларускія і літоўскія феадалы пры падтрымцы насельніцтва дамагаліся абнавіць сваю палітычную ролю ў дзяржаве. Не абыйшло полымя гэтай барацьбы і Камянец. Сюды зноў прыйшло войска Ягайла, якое з вялікімі стратамі, пасля энергічнай аблогі ўзяло горад.

Тым часам агрэсія крыжакоў разрасталася. Паступова Тэўтонскі ордэн захапіў тэрыторыю паміж вусцем Віслы і Нёмана, Усходняе Памор'е, востраў Готланд, Новую Марку. На таемнай сустрэчы ў 1408 г., якая адбылася ў Наваградку, польскі кароль Ягайла і вялікі князь літоўскі Вітаўт вырашылі пачаць вайну супраць ордэна, а праз год у Бярэсце дамовіліся пра летнюю кампанію 1410 г.

Праз нейкі час Камянецкая Вежа маўкліва багаслаўляла жыхароў горада, што са зброяй адправіліся ў бок Бярэсця. У Берасцейскай харугве яны прынялі ўдзел 15 ліпеня 1410 г. у бітве пад Грунвальдам. У сцен Вежы сустракаў Камянец сваіх герояў.

У 1413 - 1566 гг. Камянец быў цэнтрам павета ў Трокскім ваяводстве. У 1518 г. ён атрымаў права на самакіраванне (Магдэбургскае права). Жыхары гарадоў, якія карысталіся такім павом, вызваляліся ад феадальных павіннасцяў, ад суда і ўлады ваявод, стараст і іншых дзяржаўных асоб. Неўзабаве Камянец стаў значным гандлёвым цэнтрам. Тут развіваліся рамёствы, побач з Вежей вырас ”палац”, у якім спыняліся ўладальнікі суседніх дзяржаў, прымаліся амбасадары. І ўсё ж мірнае жыццё час ад часу парушалася. У 1500 г. да горада падступіла 15-тысячная конніца крымскага хана Мянглі-Гірэя, але поспеху яны, так і не дамагліся. Весці аблогу падобных Камянецкай вежы будынкаў крымскія татары не ўмелі.

У 1569 г., калі склалі Люблінскую ўнію, Камянец апынуўся ў новай феадальнай дзяржаве - Рэчы Паспалітай.

Ішлі гады. Даўно з'явілася, і ўсё ўдасканалілася агнястрэльная зброя, развівалася штурмавая тэхніка. Камянецкая вежа губляла сваё ахоўнае значэнне. Падчас вайны Расійскай дзяржавы і Рэчы Паспалітай ў 1654 - 1667 гг. Камянец атрымаў такія разбурэнні, што сойм вызваліў горад на чатыры гады ад выплаты падатку.
Напачатку XX ст. на Камянецкую вежу звярнулі ўвагу як на гістарычны і архітэктурны помнік. Пачалася яе рэстаўрацыя. У 1903 г. былі раскапаны валы, што атачалі Вежу і выкінуты трохмятровы пласт зямлі - культурны пласт, які ўтварыўся за шматлікія стагоддзі. Вакол Вежы насыпалі новы вал і заклалі яго палявым каменем.

У наш час Камянецкая вежа абвешчана помнікам гісторыі і культуры, узята пад ахову дзяржавы. У 1960 г. тут створаны філіял Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея. Яго экспанаты распавядаюць пра зямлю Камянецкай і пра хвалебнае мінулае данжона.
У 1970 г. побач са старажытным помнікам праводзіліся раскопкі, якімі кіраваў беларускі археолаг М. А. Ткачоў. Біяграфію старажытнай Вежы пашчасціла папоўніць новымі цікавымі звесткамі.

раскрыць увесь тэкст

Фота - Камянецкая (Белая) вежа

Групавыя зборныя экскурсіі - Камянецкая (Белая) вежа

Кошты ў:

Дата Экскурсія Дарослыя / дзеці
08:00 19-Кастрычнiка (Субота) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
6'579 / 6'250
Заказаць
08:00 02-Лiстапада (Субота) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
6'579 / 6'250
Заказаць
08:00 09-Лiстапада (Субота) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
6'579 / 6'250
Заказаць
08:00 16-Лiстапада (Субота) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
6'579 / 6'250
Заказаць
08:00 30-Лiстапада (Субота) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
6'579 / 6'250
Заказаць
08:00 14-Снежня (Субота) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
6'579 / 6'250
Заказаць
07:00 25-Снежня (Серада) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць
07:00 28-Снежня (Субота) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць
07:00 30-Снежня (Панядзелак) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць
08:00 31-Снежня (Аўторак) Беларусь лепшае (5 дзён)
20'950 / 20'000
Заказаць
08:00 31-Снежня (Аўторак) Беларускія канікулы 4 дні: Мінск - Дудуткі - Дзед Мароз - замкі
13'200 / 12'900
Заказаць
07:00 02-Студзеня-2020 (Чацвер) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць
08:00 02-Студзеня-2020 (Чацвер) Беларускія канікулы 4 дні: Мінск - Дудуткі - Дзед Мароз - замкі
13'200 / 12'900
Заказаць
08:00 02-Студзеня-2020 (Чацвер) Новы год 2020 у Мінску: Дудуткі - Сядзіба Дзеда Мароза - Мір - Нясвіж (3 дні)
13'500 / 12'900
Заказаць
08:00 02-Студзеня-2020 (Чацвер) Беларусь лепшае (5 дзён)
20'950 / 20'000
Заказаць
08:00 02-Студзеня-2020 (Чацвер) Каляды 2020 у Мінску (6 дзён)
694'534 / 673'633
Заказаць
08:00 02-Студзеня-2020 (Чацвер) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
7'395 / 7'074
Заказаць
07:00 03-Студзеня-2020 (Пятніца) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць
08:00 03-Студзеня-2020 (Пятніца) Новы год 2020 у Мінску: Дудуткі - Сядзіба Дзеда Мароза - Мір - Нясвіж (3 дні)
13'500 / 12'900
Заказаць
08:00 03-Студзеня-2020 (Пятніца) Беларускія канікулы 4 дні: Мінск - Дудуткі - Дзед Мароз - замкі
13'200 / 12'900
Заказаць
10:00 03-Студзеня-2020 (Пятніца) Да Дзеда Мароза Белавежская пушча з выездам з Брэста
2'251 / 2'122
Заказаць
07:00 04-Студзеня-2020 (Субота) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць
08:00 04-Студзеня-2020 (Субота) Брэст - Белавежская пушча (2 дні)
7'395 / 7'074
Заказаць
08:00 04-Студзеня-2020 (Субота) Новы год 2020 у Мінску: Дудуткі - Сядзіба Дзеда Мароза - Мір - Нясвіж (3 дні)
13'500 / 12'900
Заказаць
07:00 05-Студзеня-2020 (Нядзеля) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць
10:00 05-Студзеня-2020 (Нядзеля) Да Дзеда Мароза Белавежская пушча з выездам з Брэста
2'251 / 2'122
Заказаць
07:00 07-Студзеня-2020 (Аўторак) Да Дзеда Мароза (Белавежская пушча)
2'894 / 2'733
Заказаць

Індывідуальныя і карпаратыўныя экскурсіі - Камянецкая (Белая) вежа

Размяшчэнне на карце - Камянецкая (Белая) вежа

Адрас Рэспубліка Беларусь, Брэсцкая вобл., г. Камянец, на узгорку каля р. Лясная GPS Google: 52.404775′ N, 23.819203′ E